Hava savaşının sonuçları son birkaç yılda sessiz sedasız değişti. Artık tek soru “hangi ülkenin daha hızlı jeti var” değil, “hangi ülkenin kokpitte insana ihtiyacı duymayan bir uçağı ilk uçuracak” sorusu. Bu yarışta ABD’de düzenlenen haftalarda dikkat çekici bir adım attı; Türkiye ise kendi cephesinde farklı ama bir o kadar iddialı bir yol izliyor. yapay zeka pilotlu F-16.
ABD’nin Hamlesi: VENOM ile F-16 Artık Kendi Kendine Uçabiliyor
ABD Hava Kuvvetleri ile savunma araştırma kurumu DARPA, VENOM (Viper Experimentation and Next-gen Operations Model) adını verdikleri bir otonom kitini standart bir F-16’ya monte ederek uçağı büyük ölçüde yapay zeka kontrolüyle uçurmayı başardı. Florida’daki Eglin Hava Üssü’nde yapılan testlerde kalkışta bir pilot yapılıyor, ancak güvenli irtifaya ulaşıldıktan sonra kontrol büyük çapta yapay zekâ sistemi devre dışı bırakılıyor.
Projenin asıl dikkat çekici yanı, kitin uçuş ana uçuş yazılımına dokunulmadan monte edilebilmesi. Bu teoride filodaki neredeyse her F-16’nın aynı sistemin uyarlanabileceği anlamına geliyor. Sistem “human-on-the-loop” olarak önerilen bir modelle çalışıyor: pilot artık doğrudan uçağı yönetmiyor, gözetmen konumunda bekliyor ve kayıtlarını müdahale ediyor, kararları büyük ölçüde yapay zekâ veriyor. yapay zeka pilotlu F-16.
Türkiye’nin İki Cepheli Cevabı: ÖZGÜR ve Kızılelma
Türkiye’nin bu alandaki stratejisi tek bir projeye değil, birbirinin parçaları iki farklı hatta değişebilir. Bu iki hattı karıştırmak makaleyi doğru okumak için önemli.
ÖZGÜR Projesi: Mevcut F-16 Filosunun Dışa Bağımlılıktan Kurtarılması
TUSAŞ bünyesinde bulunan ÖZGÜR Projesi, aslında bir otonom uçuş projesi değil; Türk Hava Kuvvetleri’nin envanterindeki F-16’ları yabancı sistemlere bağımlılıktan kurtarıp yerli aviyonik altyapıyla donatma çalışması. Proje kapsamında HAVELSAN tarafından Filo Seviyesi Görev Planlama tarihindeki resmî kabulleri tamamlandı. Bu yazılım, pilotlara rota ve seyrüsefer tehditlerinden tehdit analizlerine, mühimmat engellemelerinden görev provasına kadar geniş bir yelpazede destek sunuyor; üstelik siber saldırı veya ağ kesintisi durumunda internete bağlı yastıklar da çalışabiliyor.
Yani ÖZGÜR, VENOM’un doğrudan bir adı değil — VENOM uçağını insansız uçurmayı hedeflerken, ÖZGÜR mevcut pilotlu filonun beynini milileştirmeyi hedefliyor. Bu gözden geçirmeyi gözden kaçırmak, iki projeyi bir araya getirmek ve birçok haberin yaygınlaştığı yaygın bir hata.
Kızılelma ve K-SWARM: Asıl Otonom Cephe
VENOM’a asıl karşılık gelen Türk projesi ise Baykar’ın geliştirdiği Kızılelma insansız savaş uçağı ve İtalyan Leonardo ile birlikte yürütülen K-SWARM programı. Kızılelma, “sadık kanat arkadaşı” (sadık kanat arkadaşı) konseptinin planıyla tasarlandı; yani gelecekte insanlı savaş uçaklarıyla birlikte otonom oluşum halinde uçabilecek bir platform olarak konumlanıyor. Bu yaklaşım, ABD’nin tek bir F-16’yı yapay zekaya emanet etme fikrinden farklı olarak, insanlı ve insansız platformların birlikte savaşabileceği bir hibrit doktrine sahip.
Dünyada Kimler Bu Yarışta?
Otonom muharip hava aracı alanı sadece ABD ve Türkiye ile sınırlı değil. Boeing’in MQ-28 Ghost Bat’ı, Kratos’un XQ-58 Valkyrie’si ve Rusya’nın Sukhoi S-70 Okhotnik-B’si aynı kategoride öne çıkan platformlar arasında yer alıyor. Her biri farklı bir doktrine göre şekillendi; Kimisi tam otonom, kimisi sadık kanat adamı, kimi ise daha çok seanslı ve elektronik harp odaklı tasarlandı.
Türkiye Gerçekçi Olarak Nerede Duruyor?
Türkiye’nin ilk sorusu aslında ikili bir tercih gibi görünüyor: mevcut F-16 filosunu VENOM benzeri bir kitle otonomlaştırmak mı, yoksa Kızılelma ve millî muharip uçağı KAAN gibi sıfırdan tasarlanmış yeni nesil platformlara mı mevcut. Şu ana kadarki tablo, Türkiye’nin ikinci yolu — yani mevcut filoyu yenilemek yerine yeni nesil özgün platformlar iyileştirmeyi — parlaklık olarak benimsediğini gösteriyor. ÖZGÜR Projesi ise bu süreçte mevcut filonun elden çıkmasını beklemeden, aradaki geçiş sırasında bağımsızlığı garanti belgesi alan bir sigorta sorunu görüyor.
Kısacası ABD tek bir platform (F-16) yapay zekaya teslim olurken, Türkiye hem mevcut filoyu milileştiriyor hem de gelecek nesil otonom platformlara paralel yatırım yapıyor. İki farklı doktrin, aynı hedef: gökyüzünde insan faktörünün daha az saklandığı bir geleceğe işaret ediyor.
Telefonuma Deprem Uyarısı Gelmiyor: Android Deprem Uyarıları Nasıl Açılır ve Neden Çalışmaz?
